Veel gemeenten zien kunstmatige intelligentie nog vooral als een technische aangelegenheid. Maar AI raakt in de praktijk ook ethiek, wetgeving, bestuur en de relatie tussen overheid en burger. Juist het verbinden van deze werelden maakt het verschil tussen risico’s en kansen.
Waarom is dit belangrijk voor gemeenten?
AI verandert de manier waarop gemeenten hun dienstverlening en beleid inrichten. Het is niet alleen een nieuwe technologie; AI beïnvloedt hoe besluiten worden genomen, hoe burgers worden behandeld en hoe transparantie en rechtvaardigheid worden gewaarborgd. Met de invoering van Europese wetgeving zoals de AI Act en strengere toezicht op privacy (AVG), wordt duidelijk: gemeenten kunnen AI niet langer alleen als een technisch vraagstuk benaderen.
Wat houdt dit in de praktijk in?
AI-systemen kunnen zelfstandig leren, redeneren en beslissingen nemen. Maar achter deze systemen schuilen complexe keuzes: over welke data wordt gebruikt, hoe transparant algoritmes zijn en hoe bias wordt herkend en beperkt. De Europese AI Act (2024) en de AVG verplichten publieke organisaties niet alleen tot technische beveiliging, maar ook tot ethische toetsing, rapportage en uitleg aan burgers.
Amsterdam heeft een openbaar algoritmeregister opgezet. Hierin staan de algoritmes die door de gemeente worden gebruikt, inclusief hun doelen, gebruikte data en maatregelen tegen discriminatie. Het register draagt bij aan transparantie en verantwoording en wordt in 2025 gezien als voorbeeld voor andere gemeenten.
Sinds 2025 wordt verwacht dat alle gemeenten hun belangrijkste AI-systemen registreren en publiekelijk inzicht geven in het gebruik, de werking en de maatschappelijke impact daarvan.
Wat moeten gemeenten nu concreet doen?
- Integreer ethiek vanaf de start: Denk bij elk AI-project direct na over eerlijkheid, transparantie en privacy.
- Voer een DPIA uit: Een Data Protection Impact Assessment is verplicht voor alle risicovolle AI-toepassingen.
- Investeer in opleiding: Zorg dat medewerkers niet alleen technisch, maar ook juridisch en ethisch zijn geschoold.
- Betrek burgers actief: Organiseer consultaties, informatie-avonden en geef ruimte voor feedback.
- Werk samen en deel kennis: Leer van andere gemeenten, universiteiten en externe experts.
- EDPB DPIA Tool – Gratis tool voor Data Protection Impact Assessments.
- Algoritmeregister Amsterdam – Inspiratie voor het opzetten van een eigen register.
- AI Ethics Checklist (NORA) – Checklist voor ethische beoordeling van AI-toepassingen.
- EU AI Act uitleg – Actuele samenvattingen en uitleg van de wetgeving.
- Registreer alle AI-systemen en publiceer deze online
- Voer voor elk project een DPIA uit
- Benoem een AI-verantwoordelijke binnen de organisatie
- Documenteer ethische overwegingen en risico’s
- Informeer en betrek burgers structureel
- Monitor en rapporteer jaarlijks over AI-toepassingen
Afsluiting
AI in de publieke sector vraagt om meer dan technische innovatie. Door ethiek, juridische kaders en burgerparticipatie te integreren, zorgen gemeenten voor beleid dat niet alleen effectief, maar ook rechtvaardig en toekomstbestendig is. Benieuwd hoe u dit aanpakt? Download onze whitepaper of vraag een gratis intake aan via onze website. Samen werken we aan verantwoorde inzet van AI.
Bronnen & meer lezen
- Europese Commissie, AI Act
- AVG (Autoriteit Persoonsgegevens)
- Gemeente Amsterdam, Algoritmeregister
- NORA AI Ethics Checklist
- EDPB DPIA Tool
- AI is meer dan technologie: het is een sociaal-maatschappelijk thema dat alle beleid raakt.
- Nieuwe Europese regels (AI Act, AVG) vragen om transparantie, ethiek en burgerbetrokkenheid.
- Gemeenten moeten actief investeren in kennis, tools en samenwerking om AI verantwoord toe te passen.
- Goede voorbereiding voorkomt juridische en maatschappelijke risico’s en vergroot het vertrouwen van burgers.