Inleiding
Kunstmatige intelligentie (AI) wordt steeds vaker toegepast binnen de publieke sector, van gemeenten tot landelijke overheden. AI helpt processen te automatiseren, inzichten te genereren en dienstverlening te verbeteren. Tegelijkertijd worden de eisen rondom compliance en verantwoording steeds strenger. Met de komst van de AI Act (2024) en de streng gehandhaafde Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in 2025, zijn er tal van regels waar publieke organisaties aan moeten voldoen. In dit artikel bespreken we veelvoorkomende fouten bij AI-compliance en geven we handvatten om deze te voorkomen.
Uitleg – wat houdt AI-compliance in?
AI-compliance betekent dat een AI-systeem voldoet aan alle relevante wet- en regelgeving, waaronder eisen aan transparantie, gegevensbescherming, uitlegbaarheid en het voorkomen van discriminatie. Met de AI Act zijn publieke organisaties verplicht hun AI-systemen te classificeren, documenteren en monitoren. Tegelijk moeten alle AI-toepassingen die persoonsgegevens verwerken voldoen aan de AVG.
Non-compliance leidt niet alleen tot juridische problemen (zoals sancties van de Autoriteit Persoonsgegevens of de Europese toezichthouder), maar ook tot reputatieschade en verlies van vertrouwen bij burgers. Transparantie, ethiek en duidelijke communicatie zijn essentieel.
Praktijkvoorbeeld
Wat moeten gemeenten hiermee?
- Regelmatige DPIA’s: Voer regelmatig Data Protection Impact Assessments uit, zeker bij het inzetten van nieuwe of aangepaste AI-systemen.
- Transparantie waarborgen: Zorg dat er altijd een actueel algoritmeregister is met uitleg over het doel, de werking en de data van elk AI-systeem.
- Bias en discriminatie voorkomen: Gebruik technieken om bias tijdig te signaleren en te corrigeren, zoals onafhankelijke audits en testen op verschillende bevolkingsgroepen.
- Opleiding en bewustwording: Train medewerkers op juridische en ethische aspecten van AI, zodat iedereen binnen de organisatie begrijpt waar de risico’s liggen.
- Betrokkenheid burgers: Betrek burgers actief, bijvoorbeeld door inspraakmogelijkheden te bieden bij de inzet van AI of het openbaar maken van evaluatierapporten.
- Strikte naleving van AI Act en AVG: Houd goed bij welke verplichtingen gelden, documenteer alles en werk samen met juridische experts indien nodig.
Uitgebreide toelichting: veelvoorkomende fouten in 2025
- Te weinig aandacht voor bias: Veel gemeenten vergeten nog steeds AI-systemen grondig te testen op discriminatie, terwijl dit verplicht is onder de AI Act.
- Gebrekkige documentatie: Algoritmeregisters zijn niet altijd volledig of actueel, wat tot problemen leidt bij audits of klachten.
- Onvoldoende DPIA’s: DPIA’s worden soms pas na klachten uitgevoerd, terwijl dit vooraf en periodiek moet gebeuren.
- Onvoldoende communicatie naar burgers: Burgers zijn onvoldoende geïnformeerd over hun rechten, zoals inzage, bezwaar of uitleg over AI-besluiten.
- Geen externe audits: Onafhankelijke controles worden overgeslagen, terwijl externe audits kunnen helpen risico’s tijdig te signaleren.
- Slechte samenwerking tussen afdelingen: Juridische, IT- en beleidsteams werken niet altijd goed samen, wat compliance bemoeilijkt.
Afsluiting
AI biedt publieke organisaties enorme kansen, maar brengt ook verplichtingen met zich mee. Door te leren van veelgemaakte fouten en te investeren in compliance, opleiding en transparantie, kunnen gemeenten de voordelen van AI benutten zonder risico te lopen op boetes of verlies van vertrouwen. Voor meer informatie, een whitepaper of een compliance scan, kun je terecht op onze website of contact opnemen voor een intakegesprek.